Oekraïense leerlingen tussen hoge verwachtingen en onzekere toekomst

In GBS De Sleutelbloem in Brecht was Jef Boden jarenlang de meester in het zesde leerjaar. Vandaag is hij 70 jaar en al vijf jaar met pensioen, maar nog steeds een begenadigd blogger met een passie voor cultuur, literatuur en geschiedenis. Toen zijn oude school hem in 2022 vroeg of hij als vrijwilliger enkele Oekraïense kinderen wou begeleiden, twijfelde hij geen seconde. ​“Je kan die vraag toch niet met fatsoen weigeren”, aldus Jef. Vier jaar later is hij nog steeds dagelijks aanwezig op school. Want ook al spreken de leerlingen ondertussen zeer degelijk Nederlands, extra hulp blijft welkom. ​“Enkele of dubbele klinkers blijven moeilijk voor hen. Anderzijds leggen deze leerlingen de lat hoog voor zichzelf. Ze laten geen woord voorbijgaan dat ze niet begrijpen. Dan is het handig als iemand dat nog eens extra verduidelijkt. Tegelijk houden zij ons een goede spiegel voor, want leerkrachten geven soms wel eens een uitleg die niet iedereen begrijpt”, vertelt Jef. 

De meeste kinderen die vier jaar geleden aankwamen, zijn ondertussen doorgestroomd naar het secundair onderwijs. Enkel Marko en Mykhailo zijn vandaag nog leerling in het vijfde en zesde leerjaar. ​“In het begin was het moeilijk om les te volgen”, vertellen ze. ​“Behalve de wiskunde-oefeningen begrepen we niks van de les. Dat was saai. Gelukkig hadden we elkaar, en later maakten we ook andere vrienden.” 

Aanwezigheid vader cruciaal 

Een constante die terugkomt, is het belang van een vader. Als die aanwezig is, heeft dat een positief effect op zowel het welzijn en de motivatie van de leerling als de integratie van het gezin. De Oekraïense leerlingen van GBS Beuk & Noot in Zoersel hebben helaas geen geluk wat dat betreft. De school mocht doorheen de jaren acht nieuwe klasgenoten verwelkomen. De meesten hebben nog wel een vader, maar dan wel één die noodgedwongen in Oekraïne achterbleef. Eén leerling heeft een vader aan het front. 

“Elk verhaal is anders, en alle kinderen met noden krijgen hier maatwerk. Maar de afwezige papa is een constante bij al onze Oekraïense leerlingen. Dat zorgt voor gemis en spanning. Tijdens vakanties keren sommige kinderen even terug. Dat brengt extra stress mee, want veilig is het daar niet”, vertellen directeurs Heidi Deturck en Machteld Bogaerts.

De moeders hebben bijna allemaal de wens om ooit terug te keren naar hun thuisland. De kinderen meestal niet. Zij hebben ondertussen de taal geleerd en vrienden gemaakt. Maar omdat hun ouders niet volop kiezen voor een verblijf in België, volgen de kinderen vaak nog Oekraïens afstandsonderwijs. ​“Dat zet een zware druk op hen”, vertelt zorgcoördinator Anja Van Immerseel. ​“De ouders hebben hoge verwachtingen, maar de motivatie van kinderen lijdt onder die tweespalt. Ze weten niet waar hun toekomst ligt.” 

Zorgenkinderen

Soms leidt dit tot situaties waarover de school zich zorgen maakt. ​“Een mama koos ervoor om haar dochter uit te schrijven en enkel te focussen op thuisonderwijs met als doel om terug te keren. Dat meisje is volledig van onze radar verdwenen. Is ze hier nog of niet? We weten het niet en we maken ons daar soms zorgen over. De school was belangrijk voor haar welzijn en sociaal contact”, vertelt Heidi. 

Een ander verhaal is dat van Katya. Haar mama had aanvankelijk een duidelijke keuze gemaakt voor een verblijf hier, met een direct positief effect op de motivatie van Katya. Vorig jaar moest het gezin toch terugkeren, maar drie maanden later waren ze terug in België. Haar motivatie kreeg een sterke klap. 

En dan was er nog Sasha. ​“Het was heel moeilijk om te achterhalen waar hij tegen aanliep, maar hij zei nooit een woord”, vertelt Anja. ​“Allicht een oorlogstrauma, maar zeker weten we dat niet. Zijn mama was heel zuinig met informatie. We voelden dat we niet konden geven wat hij nodig had, en het was heel moeilijk om de juiste hulp te vinden. Uiteindelijk stapte hij over naar het buitengewoon onderwijs.” 

Dankbaar en betrokken

Moeders erkennen niet graag dat hun kind lijdt onder gemis of een mogelijk trauma. Bij die gereserveerdheid speelt zeker een cultuurverschil. ​“Ze benadrukken liever hoe graag hun kinderen naar school komen. Ze zijn zeer betrokken, en ondanks de taalbarrière altijd aanwezig op het oudercontact. De dankbaarheid komt vaak terug. Dankbaar om hier te mogen zijn, en veilig te zijn”, vertelt Machteld.

Die dankbaarheid merkt ook Jef. In al die jaren ontwikkelde hij een vriendschappelijke relatie met verschillende families. Toen een oud-leerlinge het moeilijk had in het secundair onderwijs, ging Jef op vraag van de familie wekelijks langs om wat bijles te geven. Met Kerstmis kreeg hij een gerecht uit het traditionele Oekraïense kerstmaal thuisbezorgd. En toen een opa in de zomer op bezoek kwam uit Oekraïne, wou die ook kennismaken met Jef.

En de toekomst?

Ondertussen zijn verschillende leerlingen in GBS Beuk & Noot klaar om de stap te zetten naar het secundair onderwijs. ​“Natalia’s mama heeft voluit gekozen voor een verblijf hier, en dat merken we. Zij kan zeker een goede studiekeuze maken”, vertelt Anja. ​“Bij Olena merk je dat er meer potentieel is dan we tot nu toe zagen. Haar schoolprestaties lijden onder het gebrek aan een duidelijk toekomstperspectief. Dat maakt het gesprek over de studiekeuze niet eenvoudig. Eerst was de moeder er niet echt mee bezig, en nu is haar verwachting te hoog.” De totale balans is voor de school zeker positief. Elk kind slaagt erin om het getuigschrift basisonderwijs te halen.

In Brecht trekt Mykhailo in juni de schoolpoort van GBS De Sleutelbloem achter zich dicht. Zowel hijzelf als Jef zijn heel positief over de toekomst. Zijn rapport was een van de beste van de klas. ​“Ik twijfel nog tussen Latijn en STEM.”

Om de privacy van de leerlingen te beschermen, zijn sommige namen in dit artikel aangepast.