Academie geeft jongeren uit gesloten instelling hoop en zelfvertrouwen

“Het begon met een oud tuinhuis dat op het punt stond gesloopt te worden”, vertelt Stef Veraghtert, medewerker bij Gemeenschapsinstelling De Kempen. ​“Samen met de jongeren hebben we dat omgebouwd tot een muziekstudio. Vandaag is het een plek waar ze hun talenten ontdekken.” 

Van woede naar verhaal 

In het begin lag de focus op het schrijven van teksten, dankzij een samenwerking met City Pirates. Jongeren gaven woorden aan hun woede, verdriet en frustraties. Dat gebeurde eerst in een ruwe vorm, vaak hard en ongefilterd. ​“Maar we zagen dat ze dat konden omzetten naar verhalen die ze ook aan een rechter konden tonen”, zegt Stef. ​“Dat maakt een groot verschil.” 

Ook Esther Ursem, directeur van de Academie voor Muziek en Woord Mol Balen Dessel, zag meteen het potentieel. ​“Een collega, Ken Mallants, wilde experimenteren met hoe we deze jongeren kunnen ondersteunen”, vertelt Esther. ​“Eerst als vrijwilliger, daarna vanuit de academie. De gemeente Mol geloofde in het project en gaf ons de kans om het uit te bouwen.” 

Vandaag geven leerkrachten van de academie workshops in de instelling. Jongeren schrijven teksten, maken muziek en experimenteren met verschillende vormen van kunst. ​“Alles kan,” zegt Esther, ​“we vertrekken altijd vanuit hun interesses.” 

Kleine stappen, grote impact 

De impact zie je niet alleen in de studio. Sommige jongeren zetten ook de stap naar de academie zelf. ​“In het begin altijd met een begeleider”, zegt Stef. ​“Dat is spannend. Ze mogen niet zomaar naar buiten. Maar muzieklessen geven hen motivatie. Ze willen daar naartoe.” 

Die eerste stappen zijn belangrijk. ​“Het gevoel dat ze iets onder controle hebben, geeft hen hoop en zelfvertrouwen”, legt Stef uit. ​“Wij werken hier vanuit beheersing en controle. Jongeren krijgen stap voor stap meer vrijheid. Muziek helpt om die stappen te zetten. Het geeft hen een kans om zichzelf te bewijzen.” 

Esther knikt. ​“Voor ons is dit ook een maatschappelijke opdracht. We willen jongeren verbinden met de buitenwereld. De academie kan voor hen een houvast zijn. Ze leren nieuwe mensen kennen, bouwen een netwerk op en zien dat er ook een toekomst is buiten de instelling. Onze leerkrachten kennen hun achtergrond niet. Ze zien gewoon een leerling. En dat werkt.” 

Zonder oordeel

Die aanpak maakt het verschil. ​“Onze leerkrachten engageren zich bewust”, zegt Esther. ​“Ze zijn empathisch en oordelen niet. Ze kijken naar wat wél kan.” 

Dat voelen jongeren meteen. ​“Veel van hen hebben weinig vertrouwen in volwassenen”, zegt Esther. ​“Ze zijn vaak getekend door het leven en botsen op vooroordelen. Maar hier krijgen ze eigenaarschap. Wij staan naast hen, niet boven hen.” 

Dat opent deuren. ​“Jongeren vertellen soms dingen die ze nog nooit aan een psycholoog hebben durven zeggen”, zegt ze. ​“Omdat muziek veiliger voelt dan praten.” 

Stef ziet hetzelfde. ​“We werken ervaringsgericht. Jongeren oefenen, falen, proberen opnieuw. Ze leren omgaan met stress. En daarna praten we daarover. Hoe pak je dat aan? Wat kan je meenemen naar andere situaties in je leven?” 

Hoop als motor 

Veel jongeren in de instelling dragen een zwaar verhaal mee. ​“Hun delicten komen vaak voort uit een gebrek aan hoop en zelfvertrouwen”, zegt Stef. ​“Ze verbergen dat achter een stoere houding, maar eigenlijk zijn ze heel kwetsbaar.” 

Daar wil het project iets tegenover zetten. ​“We planten zaadjes”, zegt Stef. ​“We maken hen nieuwsgierig. We tonen dat ze meer zijn dan hun feiten.” Esther vult aan: ​“Iedereen heeft verschillende kanten. Wij willen de sterke kanten versterken, zodat die de negatieve overschaduwen.” 

De resultaten zijn soms indrukwekkend. Stef vertelt over een jongen die via muziek zijn verhaal deelde met de jeugdrechtbank. ​“Dat veranderde hoe er naar hem gekeken werd. En ook hoe hij naar zichzelf keek.” 

Of een andere jongere die via muziek opnieuw contact vond met zijn ouders. Zij hadden het contact met hem verbroken omwille van de feiten die hij had gepleegd. ​“Hij schreef een nummer vanuit zijn eigen cultuur. Zijn ouders waren geraakt. Dat helpt om relaties te herstellen.” 

Groeien in vertrouwen 

De groei zie je vooral in kleine, persoonlijke overwinningen. Esther denkt aan een meisje dat saxofoon speelt. ​“In het begin durfde ze niet spelen als er iemand binnenkwam. Het licht moest zelfs uit. Vandaag treedt ze op straat op.” 

Die evolutie stopt niet aan de poort van de instelling. ​“Ze volgt nog altijd les aan de academie, ook al verblijft ze niet meer in de buurt”, zegt Esther. ​“Dat zegt veel. Muziek geeft haar hoop, stabiliteit en verbinding met de maatschappij.” 

Ook Stef ziet hoe belangrijk die continuïteit is. ​“Vrije tijd is cruciaal om herval te voorkomen. Jongeren hebben iets nodig om op terug te vallen. Iets dan hen houvast en structuur biedt. Muziek kan dat zijn.” 

Een moment om te stralen 

Heel krachtig is het toonmoment waarop jongeren tonen waaraan ze gewerkt hebben. ​“Dan zie je ze echt stralen”, zegt Esther. ​“Ze lopen op wolkjes. Ze voelen: ik ben iemand. Ik kan iets.” 

Stef herkent dat. ​“Die succeservaring is enorm belangrijk. Het geeft hen stabiliteit en vertrouwen. Van daaruit kunnen ze andere stappen zetten, bijvoorbeeld op school of in therapie.” 

Het project loopt nu drie jaar. ​“En we leren nog elke dag bij”, zegt Esther. ​“We zoeken hoe we dit nog sterker kunnen verankeren. Maar één ding staat vast: de impact is er. Het gaat niet alleen over kunst en muziek. Het gaat over jongeren laten voelen dat ze een toekomst hebben.”