Cijfers CLB bevestigen: Sterke focus op preventie werpt vruchten af, aandacht voor het leerrecht blijft cruciaal

In het jubileumjaar, waarin de Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) 25 jaar bestaan, bevestigt de sector opnieuw hoe cruciaal de rol van de CLB-medewerker is voor kinderen en jongeren in Vlaanderen en Brussel. Tijdens het schooljaar 2024-2025 kwamen 640.566 leerlingen (52 procent van alle leerlingen) in contact met het CLB. 262.300 leerlingen maakten gebruik van vraaggestuurde begeleiding, terwijl 507.628 leerlingen werden opgevolgd binnen de aanbodgestuurde preventieve gezondheidszorg. Deze omvat vaccinaties en de preventie van besmettelijke ziekten. Ook de medische onderzoeken vallen hieronder, waarbij er steeds aandacht is voor opgroeien, leefstijl en welbevinden. Voor het eerst zien we op een aantal domeinen een positieve stabilisering.

De cijfers tonen aan dat leerlingen en hun ouders het CLB blijven vinden in een context waarin de noden steeds complexer worden. Dag na dag maken CLB-medewerkers het verschil: door individuele begeleiding, door scholen te versterken en door consequent in te zetten op preventie en preventieve gezondheidszorg. Die blijvende inzet verdient in dit bijzondere jubileumjaar extra erkenning met veel waardering voor de medewerker. 

Waardevol cijfermateriaal

Dankzij de registratie van interventies beschikken de CLB’s over waardevolle gegevens waarmee ze het resultaat van al die jaren inzet kunnen analyseren en trends, resultaten en kansen kunnen identificeren. Naar aanleiding van het 25-jarige bestaan van het CLB bevat het jaarverslag, waar mogelijk, data over meerdere jaren om evoluties over een langere periode zichtbaar te maken. Opvallend is dat het leerrecht nog steeds erg onder druk staat en dat de CLB’s de afgelopen 25 jaar van onschatbare waarde zijn geweest binnen de preventieve gezondheidszorg voor schoolgaande jongeren.

Aandacht voor het leerrecht van alle leerlingen blijft belangrijk

Ook uit de cijfers van 2024-2025 blijkt dat het leerrecht van heel wat leerlingen onder druk staat. Het CLB maakt zich blijvend zorgen over het toenemende aantal kinderen en jongeren dat geen of slechts deeltijds onderwijs volgt. Enkele opvallende elementen:

• Alternatieven voor onderwijs op school

Voor 2.498 leerlingen werd het CLB betrokken bij trajecten zoals onderwijs aan huis, Bednet, ziekenhuisscholen of onderwijs in gemeenschapsinstellingen. Hoewel dergelijke maatregelen noodzakelijk kunnen zijn, blijft het uitgangspunt van het CLB dat leerlingen maximaal op school aanwezig zijn. Het CLB pleit dan ook voor een zorgvuldige afweging en regelmatige evaluatie, in nauwe samenwerking met leerling, ouders, school en behandelende artsen.

• Gedrag

24.194 leerlingen, bijna 2 procent, kwam bij het CLB terecht wegens gedragsproblemen of regelovertredend gedrag. Grenzen aftasten hoort bij opgroeien, maar voor een beperkte groep jongeren wordt dit gedrag moeilijk hanteerbaar. Samen met leerlingen, ouders en school gaat het CLB op zoek naar het verhaal achter het gedrag en naar versterking van beschermende factoren zoals verbondenheid met de schoolomgeving.We zijn wel voorzichtig positief, want voor het eerst in jaren zien we dit aantal licht dalen.

• Problematische afwezigheden

Elke dag afwezigheid heeft impact op de onderwijsloopbaan van een jongere. Het aantal leerlingen dat door CLB’s wordt begeleid rond afwezigheden blijft hoog met 30 229 leerlingen (2,44% van de leerlingenpopulatie). De CLB’s maken zich hier dan ook zorgen over en blijven zich inzetten om leerlingen meer op school te krijgen. Daarbij gaan ze niet alleen aan de slag met leerlingen met onwettige afwezigheden. Ook gewettigde afwezigheden kunnen problematisch zijn. Wanneer leerlingen (veel) onderwijs missen, dreigt hun ontwikkeling en succesvolle schoolloopbaan in het gedrang te komen. Ook leerlingen die afwezig zijn door ziekte of tuchtmaatregelen moeten opgevolgd worden. Als de maatregelen van de school niet volstaan, zet het CLB verdere stappen.

• Definitieve uitsluiting

Het aantal leerlingen dat in contact komt met het CLB omdat ze definitief uit de school verwijderd worden, is sinds de coronajaren jaren sterk toegenomen. In 2024-2025 gaat het over 4.528 leerlingen, voor het eerst een lichte daling. Het CLB blijft pleiten voor tijdige ondersteuning en een preventieve aanpak. Als belangenbehartiger van de leerling vertolkt het CLB diens stem binnen de klassenraad, zonder daarbij de belangen van andere betrokken uit het oog te verliezen.

• Project Samen tegen schooluitval

Om het leerrecht van leerlingen te beschermen en vroegtijdig schoolverlaten tegen te gaan, nam het CLB op 1 januari 2024 de Vlaanderenbrede coördinatie op van het netoverschrijdend project Samen tegen Schooluitval. Het project zet sterk in op preventie door expertise en goede praktijken te delen in Vlaanderen en Brussel.

Met het oog op een duurzame impact ontwikkelde het project een online toolbox die beschikbaar is via de website school​uit​val​.be. De toolbox werpt licht op de complexiteit en verscheidenheid van schooluitval. Hij wijst op belangrijke risicofactoren voor schooluitval, zoals leer- en motivatieproblemen, frequente schoolwissels en afwezigheden, maar vestigt ook de aandacht op beschermende factoren zoals de band tussen de leerling en de school, vroegdetectie en brede basiszorg. Op deze manier biedt de toolbox concrete handvaten voor een sterke leerlingenbegeleiding met aandacht voor de context van de leerling: thuis, op school en in de bredere samenleving.

Blijvende sleutelrol in preventieve gezondheidszorg

Naast het leerrecht van leerlingen bewaken, blijven de CLB’s een cruciale rol spelen in de preventieve gezondheidszorg. De gegevens die de CLB’s verzamelen tijdens de systematische contactmomenten van leerlingen, zijn bovendien essentieel voor het monitoren van de gezondheidsstatus van de Vlaamse leerlingenpopulatie en voor een effectief preventief gezondheidsbeleid. Zo lanceerde het Departement Zorg in 2025 een interactief BMI-dashboard. Dat biedt een uitgebreid inzicht in de Body Mass Index (BMI) van alle kinderen en jongeren in Vlaanderen over de periode 2010-2024. Dit dashboard kwam tot stand dankzij de nauwkeurige metingen en registraties van de CLB’s.

Al meer dan 25 jaar dragen de CLB’s bij aan een hoge vaccinatiegraad in Vlaanderen en aan de vroege detectie van problemen rond onder meer zicht en groei. Die vroege opsporing maakt tijdige behandeling mogelijk en voorkomt ernstigere problemen. Ook in de toekomst blijven de CLB’s die opdracht met overtuiging en engagement opnemen.