Hoe omgaan met agressie?

Wat kan een leerkracht doen?

De manier van denken over onderwijs en opvoeden is geëvolueerd. Vroeger was gehoorzaamheid het doel van opvoeden. Nu moet opvoeding leiden naar zelfredzaamheid en de ontwikkeling van talenten. Dat is niet voor alle leerlingen even gemakkelijk. Er is echter een belangrijke ​‘maar’, want een diagnose mag geen excuus zijn om geweld toe te laten. Zo kan nooit getolereerd worden dat bijv. een kleuter een andere kleuter of de juf bijt. Werken volgens de ideeën van ​‘nieuwe autoriteit’ is hier mogelijk een oplossing. Daarbij ga je via structuren, verwachtingen en grenzen toch de kleuter (of de leerling) steunen. Zo voorkom je symmetrische escalatie, waarbij de leerling en de leerkracht in een conflict elkaar op een gelijkaardige manier en op hetzelfde niveau van antwoord dienen, waardoor dit telkens een beetje meer escaleert. Ook complementaire escalatie, waarbij de leerling de leerkracht aanvalt en deze laatste een antwoord vermijdt, zwijgt of snel toegeeft, is geen oplossing. 

Wat kan een directeur doen? 

Ook een directeur van een school of academie kan te maken hebben met agressief gedrag van een leerling, een personeelslid of een ouder. We raden aan dat de directeur dit onmiddellijk meldt aan het schoolbestuur en dat het schoolbestuur een luisterend oor biedt en vraagt of de directie ondersteuning nodig heeft. Dat is heel belangrijk want een directeur zal vaak, vanuit een groot verantwoordelijkheidsgevoel, altijd maar verder blijven doen, wat de kans op schade voor de directeur vergroot en de kans op herstel verkleint. 

Wat kan het schoolbestuur doen? 

De directeur kan zelf agressie ervaren of hij kan meemaken dat een van zijn personeelsleden wordt aangevallen. Als je de agressie niet zelf ervaart, maar onrechtstreeks via een teamlid, dan is er sprake van secundaire traumatisering. Secundaire traumatisering kan leiden tot emotionele uitputting en nood aan psychologische hulp. 

Risicofactoren voor een volledig herstel zijn: het uitblijven van erkenning, een leiderschapscultuur die kwetsbaarheid als een zwakte ziet en de impact van agressie minimaliseert, want dat versterkt het gevoel van machteloosheid. Ook een gebrek aan structurele nazorg en een onduidelijk psychosociaal beleid zijn een risicofactor voor herstel. Het is dus belangrijk dat het schoolbestuur een helder beleid hiervoor uitwerkt. 

Opvolging en erkenning

Als er sprake is van een trauma, moet dit opgevolgd en erkend worden. Herstel vraagt tijd en verloopt bij elk individu anders. Vaak is professionele hulp een must. Ook nazorggesprekken, op het werk én in de privésfeer, zijn belangrijk op de weg naar een volledig herstel. 

Duidelijke afspraken en een goede communicatie met leerlingen, personeelsleden en ouders (in het leerplichtonderwijs) zijn een eerste stap in de goede richting. Voor leerkrachten, directies en leden van het schoolbestuur is professionalisering over dit onderwerp aangewezen. Het schoolbestuur kan altijd terecht bij Liantis, een Belgische HR-en ondernemersdienstverlener. 

Ten slotte adviseren wij om elke vorm van agressie te registreren via meldpuntgeweld.​onderwijspersoneel@​vlaanderen.​be. Op basis van deze data, ook van andere sectoren, kan de overheid de ernst inzien en maatregelen treffen.